Yabancılık Unsuru Taşıyan Davalarda Türk Mahkemelerinin Yetkisi (MÖHUK)

Günümüz dünyasında sınırların esnemesiyle birlikte; yabancılarla yapılan sözleşmeler, yurt dışındaki Türk vatandaşlarının ailevi hukuki süreçleri veya uluslararası ticaret gibi konularda "Davayı hangi ülkenin mahkemesi çözecek?" sorusu büyük önem kazanmaktadır. 5718 sayılı MÖHUK (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Kanunu), Türk mahkemelerinin uluslararası yetki sınırlarını net bir şekilde çizmiştir.

Edirne avukat ve Keşan avukat kadromuzla, yabancılık unsuru taşıyan davalarınızda hak kaybı yaşamamanız için kanunun öngördüğü yetki kurallarını sizler için derledik.

1. Genel Kural: Uluslararası Yetki Nasıl Belirlenir? (Madde 40)

Türk mahkemelerinin uluslararası yetkisini, temel olarak iç hukukumuzdaki yerel yetki (coğrafi yetki) kuralları belirler. Yani, Türkiye içindeki bir uyuşmazlıkta HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu) uyarınca hangi şehir mahkemesi yetkiliyse, uluslararası bir davada da o yer mahkemesi yetkilidir.

2. Yurt Dışındaki Türk Vatandaşlarının Şahsî Davaları (Madde 41)

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin (boşanma, soybağı vb.) davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de görülür. Yetkili mahkeme sırasıyla şöyledir:

• Türkiye’de ilgilinin sâkin olduğu (oturduğu) yer mahkemesi,

• Türkiye’de oturma yeri yoksa, Türkiye’deki son yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesi,

• O da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri.

3. Yabancıların Türkiye'deki Vesayet ve Gaiplik Davaları (Madde 42)

Türkiye'de ikametgahı bulunmayan bir yabancı hakkında; vesayet (vasi tayini), kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik veya ölmüş sayılma kararları alınması gerekirse yetkili mahkeme:

• Yabancının Türkiye'de sâkin olduğu (fiilen oturduğu) yer mahkemesidir.

• Eğer Türkiye'de fiilen oturmuyorsa, Türkiye’deki mallarının bulunduğu yer mahkemesidir.

Önemli Not: Sınır kenti olan Edirne ve Keşan bölgesinde yabancıların mal varlığı edinimleri sık yaşandığından, bu tür davalarda yetki tespiti için Keşan avukat danışmanlığı almak sürecin hızlı ilerlemesini sağlar.

4. Uluslararası Miras Davaları (Madde 43)

Yabancılık unsuru taşıyan miras davaları (ölen kişinin yabancı olması veya malların yurt dışında olması gibi durumlarda):

• Ölen kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde görülür.

• Eğer ölen kişinin son yerleşim yeri Türkiye değilse, terkeye (mirasa) dahil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

İşçi, Tüketici ve Sigorta Sözleşmelerinde Koruyucu Yetki Kuralları

Kanunumuz; işçi, tüketici ve sigortalı gibi daha zayıf konumda olan tarafları korumak amacıyla uluslararası yetkiyi genişletmiş ve bu yetkilerin sözleşmeyle değiştirilmesini yasaklamıştır (Madde 47/2).

5. Yetki Anlaşması: Taraflar Yabancı Mahkemeyi Seçebilir mi? (Madde 47)

Eğer kanunen kesin (münhasır) bir yetki belirlenmemişse, taraflar aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini yazılı olarak kararlaştırabilirler.

Ancak, yukarıda belirttiğimiz işçi, tüketici ve sigorta sözleşmelerindeki yetki kuralları anlaşma ile ortadan kaldırılamaz. Ayrıca, yabancı mahkeme kendisini yetkisiz sayarsa dava yeniden yetkili Türk mahkemesinde görülür.

6. Yabancıların Türkiye'de Dava Açarken Teminat Gösterme Zorunluluğu (Madde 48)

Türk mahkemelerinde dava açan, davaya müdahil olan veya icra takibi başlatan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama giderlerini ve karşı tarafın olası zararını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği bir teminatı göstermek zorundadır.

• Muafiyet: Eğer yabancının vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) anlaşması varsa (yani o ülke de Türk vatandaşlarından teminat istemiyorsa), yabancı kişi teminattan muaf tutulur.

7. Yabancı Devletlerin Yargı Muafiyeti Sınırı (Madde 49)

Yabancı devletlerin Türkiye'deki diplomatik faaliyetleri muafiyet kapsamındadır ancak yabancı bir devlet, bir Türk vatandaşıyla özel hukuk ilişkisine girdiyse (örneğin konsolosluk binası için bir Türk firmasıyla inşaat veya kira sözleşmesi yaptıysa), bu hukuki uyuşmazlıklarda yargı muafiyetinden yararlanamaz. Bu durumlarda yabancı devletin diplomatik temsilcilerine doğrudan tebligat yapılabilir.

Uluslararası Hukukta Hak Kaybı Yaşamayın: Milletlerarası özel hukuk, süreler ve yetki itirazları açısından oldukça sıkı usul kurallarına tabidir. Yanlış mahkemede açılan bir dava, yıllar süren emek ve maddi kayıp anlamına gelebilir. Edirne ve ilçelerinde uluslararası hukuki süreçlerinizin yönetimi için bizimle iletişim kurarak hukuki destek alabilirsiniz.