Yabancılık Unsuru Taşıyan Davalarda Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? (MÖHUK M. 9-39)

Yurt dışı bağlantılı evlilikler, yabancıların Türkiye'deki mirasları, uluslararası iş ve ticaret sözleşmeleri veya yabancı plakalı araçların karıştığı kazalar... Bu gibi durumlarda bir davanın Türk mahkemelerinde açılması, mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Kanunumuz (MÖHUK), her hukuki uyuşmazlığın çözümünde hangi ülkenin hukukunun "esas" alınacağını net kurallarla belirlemiştir.

Edirne avukat ve Keşan avukat arayışında olan müvekkillerimiz için, sınır ötesi ve yabancılık unsuru taşıyan tüm hukuki süreçlerinizde hak kaybı yaşamamanız için kanunun öngördüğü temel uygulama kurallarını sizler için derledik.

1. Kişi Halleri, Ehliyet ve Gaiplik Durumları (Madde 9 - 11)

• Ehliyet (M. 9): Bir kişinin hak ve fiil ehliyeti (işlem yapabilme gücü), kural olarak kendi milli hukukuna (vatandaşı olduğu ülke hukukuna) tabidir. Ancak milli hukukuna göre ehliyetsiz olan bir yabancı, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı işlemle bağlı kalır (Aile, miras ve yabancı ülkedeki taşınmaz hakları bu istisnanın dışındadır). Tüzel kişilerin ehliyeti ise idare merkezi hukukuna tabidir.

• Vesayet ve Kısıtlılık (M. 10): Vasi tayini veya kısıtlılık kararı verilmesi sebepleri, ilgilinin milli hukukuna tabidir. Eğer milli hukukuna göre karar verilemiyorsa ve bu kişinin mutad meskeni (yerleşik olduğu yer) Türkiye ise veya zorunlu olarak Türkiye'de bulunuyorsa Türk hukuku uygulanabilir.

• Gaiplik veya Ölmüş Sayılma (M. 11): Bu kararlar kişinin milli hukukuna tabidir. Ancak yabancının milli hukukuna göre karar alınamıyorsa; Türkiye'de malları varsa veya mirasçılarından biri Türk vatandaşıysa Türk hukukuna göre gaiplik kararı verilebilir.

2. Uluslararası Aile ve Miras Hukuku Kuralları (Madde 12 - 20)

Evlilik, boşanma, velayet, nafaka ve miras gibi süreçlerde yabancılık unsuru varsa uygulanacak hukuk zinciri çok sıkı kurallara bağlanmıştır:

Önemli Hatırlatma: Özellikle Edirne ve Keşan bölgesinde taşınmaz sahibi olan gurbetçi vatandaşlarımızın evlilik malı tasfiyeleri ve miras paylaşımları doğrudan taşınmazın bulunduğu yer hukukuna (Türk hukukuna) tabidir. Bu karmaşık süreçlerin takibinde yabancı hukuk avukatı danışmanlığı hayati önem taşır.

3. Mal Varlığı, Taşınmazlar ve Fikri Mülkiyet (Madde 21 - 23)

• Ayni Haklar (Mülkiyet ve Diğer Haklar) (M. 21): Taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki mülkiyet hakları, işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Taşınmakta olan mallarda (seyir halindeki yükler vb.) varma yeri hukuku uygulanır.

• Taşıma Araçları (M. 22): Hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki ayni haklar, tescil edildikleri sicil veya ruhsat yerinin yani menşe ülke hukukuna tabidir.

• Fikri Mülkiyet (M. 23): Telif, marka, patent gibi haklar hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tabidir. İhlal durumunda, ihlalden sonra mahkemenin hukukunun uygulanması kararlaştırılabilir.

4. Sözleşmelerde Uygulanacak Hukuk ve Hukuk Seçimi (Madde 24 - 33)

Sözleşmelerde taraflara serbestçe hukuk seçimi yapma hakkı tanınmış olsa da zayıf tarafları (işçi ve tüketici) korumak adına çok önemli sınırlandırmalar getirilmiştir:

• Genel Kural (M. 24): Sözleşmeden doğan borç ilişkileri, tarafların açıkça seçtikleri hukuka tabidir. Hukuk seçimi yapılmamışsa, sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuk (karakteristik edim borçlusunun işyeri veya yerleşim yeri hukuku) uygulanır.

• Taşınmaz Sözleşmeleri (M. 25): Gayrimenkullerin kullanımına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmeler tartışmasız olarak taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

• Tüketici Sözleşmeleri (M. 26): Tüketici sözleşmelerinde hukuk seçilmiş olsa dahi, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleriyle sağlanan asgari koruma saklıdır. Hukuk seçimi yoksa doğrudan tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır.

Uluslararası İş Sözleşmeleri (Madde 27)

Güncel Kanun Değişikliği: İş sözleşmelerinde işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak üzere, taraflar uygulanacak hukuku sözleşmeyle seçebilirler. Hukuk seçimi yoksa işçinin işini mutad (sürekli) yaptığı yer hukuku; birden fazla ülkede çalışılıyorsa işverenin esas işyeri hukuku uygulanır. Ancak halin şartlarına göre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa, işin yapıldığı yer hukukunun emredici hükümleri hariç tutulmak üzere o hukuk uygulanabilir.

• Temsil Yetkisi, Geçerlilik ve İfa (M. 30 - 33): Temsil yetkisinde temsilcinin işyeri hukuku; sözleşmenin maddi geçerliliğinde sözleşmeye uygulanan hukuk; ifa biçimi ve koruma tedbirlerinde ise fiilen işlemin yapıldığı veya tedbirin alındığı ülke hukuku dikkate alınır.

5. Sözleşme Dışı Borç İlişkileri, Haksız Fiiller ve Tazminat (Madde 34 - 39)

• Haksız Fiiller ve Trafik Kazaları (M. 34): Haksız fiilden doğan borçlar ve tazminatlar, kural olarak haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir. Fiilin işlendiği yer ile zararın doğduğu yer farklı ülkelerse, zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır. Zarar gören, dilerse doğrudan sorumlunun sigortacısına karşı da dava açabilir.

• Medya ve İnternet Yoluyla Kişilik Haklarının İhlali (M. 35): Basın, yayın veya internet yoluyla yapılan hakaret, karalama ve kişisel verilerin ihlali durumlarında zarar gören; kendi mutad meskeni hukukunu, zarar verenin işyeri hukukunu veya zararın meydana geldiği ülke hukukunu seçebilir. cevap hakkı ise yayının yapıldığı ülke hukukuna tabidir.

• İmalatçının Sorumluluğu (M. 36): Hatalı üretilen bir malın verdiği zararlardan dolayı imalatçının sorumluluğuna; zarar görenin seçimine göre imalatçının işyeri hukuku veya malın satın alındığı ülke hukuku uygulanır.

• Haksız Rekabet ve Rekabetin Engellenmesi (M. 37 - 38): Piyasası doğrudan etkilenen ülke hukuku uygulanır. Türkiye'deki rekabet engellemelerinde yabancı hukuk uygulansa dahi, Türk hukukunun sınırlarından daha fazla bir tazminata hükmedilemez.

• Sebepsiz Zenginleşme (M. 39): Zenginleşmeye sebep olan mevcut hukuki ilişkiye uygulanan hukuk; böyle bir ilişki yoksa zenginleşmenin fiilen gerçekleştiği ülke hukuku esastır.

Uluslararası Uyuşmazlıklarda Profesyonel Çözüm: MÖHUK kapsamında doğru hukukun tespiti, yabancı hukukun mahkeme huzurunda ispatı ve emredici hükümlerin analizi üst düzey bir uzmanlık gerektirir. Sınır ötesi ticaretin, gurbetçi uyuşmazlıklarının ve yabancı unsurlu işlemlerin yoğun olduğu Edirne, Keşan ve tüm Trakya bölgesinde hukuki süreçlerinizin doğru yönetimi için büromuzun Edirne avukat ve uzman yabancı hukuk avukatı desteğinden güvenle yararlanabilirsiniz.